واکسن HPV فعلا قرار نیست به برنامه واکسیناسیون رایگان کشور اضافه شود . علیرضا رییسی، معاون بهداشت وزارت بهداشت اعلام کرده که تمرکز وزارتخانه در شرایط فعلی، بر تامین واکسن های موجود در سبد واکسیناسیون است و برنامه ای برای افزودن واکسن جدید وجود ندارد. اعلام عمومی این تصمیم دوباره موضوع جایگاه HPV در نظام سلامت ایران، هزینه پیشگیری و دسترسی مردم به این واکسن را زنده کرده است.

به گزارش فرارو، این نخستین بار نیست که موضوع واکسیناسیون HPV در ایران، زگیل تناسلی و ارتباط انواع HPV با سرطان محل بحث می شود. مینو محرز، متخصص بیماری های عفونی و رییس پیشین مرکز تحقیقات ایدز ایران نیز سال گذشته در گفت وگو با فرارو هشدارهایی درباره نبود واکسیناسیون و افزایش مشکلات اجتماعی ناشی از HPV داده بود. او همان زمان به اهمیت واکسن چهارظرفیتی، ضرورت آموزش عمومی و نقش انگ اجتماعی در تشدید مشکلات بیماران اشاره کرده بود. حالا با گذشت یک سال از این گفتگو، وزارت بهداشت بطور رسمی موضع خود را اعلام کرده و دوباره این پرسش را مطرح کرده که فاصله بین توصیه های علمی و سیاست های اجرایی در حوزه HPV چگونه پر خواهد شد؟ و هزینه های نبود واکسیانسیون برای آینده نظام سلامت چیست؟

در ادامه، مینو محرز به عنوان متخصص بیماری های عفونی درباره جایگاه واکسن HPV و ضرورت پیشگیری دیدگاه خود را مطرح کرده و سپس حمید سوری، اپیدمیولوژیست و استاد دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی از زاویه یک سیاست گذار سلامت به مسائلی چون محدودیت های بودجه ای و مسئله عدالت در دسترسی به واکسن، این موضوع را بررسی کرده است.

دکتر مینو محرز سال هاست درباره بیماری های عفونی و ضرورت پیشگیری از آن ها فعالیت می کند. او ریاست پیشین مرکز تحقیقات ایدز ایران را بر عهده داشته و عضو فرهنگستان علوم پزشکی ایران است. محرز یکی از پزشکانی است که در سال های گذشته بارها درباره HPV، راه های انتقال، ضرورت آموزش عمومی و نقش واکسن در کاهش عوارض این بیماری صحبت کرده است.

به گفته او، ایران سال هاست یکی از موفق ترین برنامه های واکسیناسیون همگانی منطقه را اجرا می کند و طبیعی است که در شرایط کمبود بودجه، اولویت با حفظ واکسن های موجود باشد.

مینو محرز، متخصص بیماری های عفونی به فرارو می گوید: ما از گذشته در ایران برنامه واکسیناسیون همگانی داشته ایم و هنوز هم این برنامه برای واکسن های ضروری ادامه دارد. برای اینکه واکسن جدیدی به این برنامه اضافه شود، باید بودجه لازم وجود داشته باشد. در حال حاضر وزارت بهداشت هم مانند بسیاری از بخش های دیگر با کمبود بودجه مواجه است و طبیعتا نمی تواند واکسن جدیدی را به برنامه واکسیناسیون اضافه کند. البته امیدوارم در آینده این امکان فراهم شود و این واکسن هم وارد برنامه ملی واکسیناسیون شود اما فعلا شرایط آن وجود ندارد.

به گفته این متخصص بیماری های عفونی، در شرایط فعلی افرادی که توانایی مالی دارند، می توانند واکسن HPV را به صورت شخصی تهیه و تزریق کنند ؛ هرچند این موضوع به معنای دسترسی برابر همه افراد جامعه نیست.

محرز در پاسخ به این پرسش که آیا نمی توان دست کم نوجوانان یا گروه های پرخطر را تحت پوشش بیمه یا یارانه قرار داد، می گوید: فعلا با محدودیت هایی روبه رو هستیم و بیمه ها هم این واکسن را پوشش نمی دهند. علت آن نیز همین مشکلات و محدودیت های اقتصادی است. ما همیشه در کشور برنامه واکسیناسیون کودکان بسیار خوبی داشته ایم و این برنامه همواره به روز بوده اما اکنون شرایط به گونه ای نیست که بتوان واکسن جدیدی را به آن اضافه کرد.

در حال حاضر نیز همین مسئله، هزینه دسترسی به واکسن را به یکی از چالش های اصلی مردم بدل کرده. واکسن HPV در بازار دارویی ایران وجود دارد ولی نه رایگان است و نه تحت پوشش بیمه های پایه قرار می گیرد. بسته به نوع واکسن، قیمت هر دوز از چند میلیون تومان آغاز می شود و برای برخی واکسن های وارداتی، هزینه تکمیل دوره واکسیناسیون می تواند به چند ده میلیون تومان برسد. رقمی که برای بسیاری از خانواده ها اگر پیش از این قابل پرداخت بوده، حالا دیگر نیست.

محرز در عین حال تاکید می کند که پیشگیری از HPV فقط به واکسیناسیون محدود نمی شود و آموزش عمومی نیز باید هم زمان دنبال شود. او می گوید: من بارها گفته ام که آموزش درباره تماس های جنسی باید از دوران مدرسه آغاز شود. این یک غریزه طبیعی است و خانواده ها هم باید آموزش ببینند تا فرزندانشان را با راه های پیشگیری از این بیماری آشنا کنند. آموزش صحیح می تواند از بسیاری از مشکلات بعدی جلوگیری کند.

او با اشاره به تجربه کشورهای دیگر ادامه می دهد: در بسیاری از کشورها هم آموزش داده می شود و هم واکسن HPV را در برنامه ایمن سازی ملی قرار داده اند. واکسن آن نیز وجود دارد. همین واکسن چهارظرفیتی برای نیاز کشور کافی است. واکسن های با ظرفیت بالاتر مانند واکسن 9 ظرفیتی هم در دنیا وجود دارند ولی در حال حاضر در کشور در دسترس نیستند و همان واکسن چهارظرفیتی نیز می تواند نیاز را برطرف کند.

این متخصص بیماری های عفونی در پایان با اشاره به اولویت بندی منابع در نظام سلامت می گوید: سازمان جهانی بهداشت نیز واکسیناسیون HPV را توصیه کرده اما وقتی با کمبود بودجه مواجه باشیم، اگر بخواهیم این واکسن را هم به برنامه واکسیناسیون اضافه کنیم، ممکن است تامین سایر واکسن هایی که برای پیشگیری از بیماری های واگیردار و اپیدمی ها اهمیت بیشتری دارند، دچار مشکل شود. به همین دلیل، در شرایط فعلی طبیعی است که اولویت وزارت بهداشت با همان واکسن ها باشد.

دکتر حمید سوری، اپیدمیولوژیست و استاد دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی معتقد است آنچه امروز مانع ورود واکسن HPV به برنامه واکسیناسیون رایگان کشور شده، بیش از آنکه ریشه در شواهد علمی داشته باشد، به محدودیت های اقتصادی و بودجه ای بازمی گردد.

این اپیدمیولوژیست در واکنش به اعلام وزارت بهداشت مبنی بر اینکه فعلا برنامه ای برای افزودن واکسن HPV به سبد واکسیناسیون رایگان کشور وجود ندارد، به فرارو می گوید: شواهد علمی ای ندیده ام که موید قطع واکسیناسیون HPV یا کنار گذاشتن آن باشد. به نظر می رسد تصمیم فعلی عمدتا ناشی از مسائل بودجه ای و اقتصادی است.

سوری با اشاره به شرایط اقتصادی نظام سلامت هشدار می دهد که محدود شدن منابع مالی، تنها بر واکسن HPV اثر نمی گذارد و ممکن است سایر برنامه های پیشگیرانه را نیز تحت تاثیر قرار دهد. او می گوید: اگر این روند ادامه پیدا کند، این نگرانی وجود دارد که در آینده برخی برنامه های واکسیناسیون عمومی حذف شوند یا از حالت رایگان خارج شوند.

این اپیدمیولوژیست در عین حال تاکید می کند که در شرایط فعلی، آموزش عمومی مهم ترین ابزار در دسترس برای کنترل HPV است، هرچند آن را جایگزین واکسیناسیون نمی داند. او می گوید: آموزش هم کم هزینه است و هم اثرگذار ولی کافی نیست. آموزش زمانی اثربخشی مناسبی دارد که در کنار سایر اقدامات مانند واکسیناسیون انجام شود. وقتی امکان توسعه واکسیناسیون وجود ندارد، آموزش تنها راهی است که فعلا در دسترس است.

به گفته سوری، نبود پوشش بیمه ای و قیمت بالای واکسن هم مسئله دیگری است که نمی توان از آن چشم پوشی کرد. او معتقد است این موضوع بیش از همه به ضرر گروه های کم برخوردار تمام می شود. همان گروه هایی که نه تنها توانایی پرداخت هزینه واکسن را ندارند، بلکه دسترسی محدودتری هم به خدمات درمانی خواهند داشت. او می گوید: اینطور نیست که فقط ثروتمندان به HPV مبتلا شوند. اتفاقا افرادی که از وضعیت اقتصادی و اجتماعی پایین تری برخوردارند، بیشتر در معرض آسیب هستند اما همان افراد توان مالی کافی برای تهیه واکسن یا استفاده از خدمات پیشگیرانه را هم ندارند. به همین دلیل، عوارض ناشی از بیماری در این گروه ها می تواند بیشتر باشد.

سوری نهایتا آموزش و پیشگیری را دو ضلع مکمل یکدیگر می داند و تاکید می کند که کنار گذاشتن واکسیناسیون به دلیل محدودیت بودجه، اگر با برنامه های آموزشی موثر همراه نباشد، در سال های آینده هزینه های بیشتری را به نظام سلامت تحمیل خواهد کرد. او معتقد است سرمایه گذاری در پیشگیری از HPV، هرچند در کوتاه مدت هزینه بر به نظر برسد، در بلندمدت از نظر اقتصادی و اجتماعی به صرفه تر از درمان عوارض بیماری خواهد بود.

منبع: فرارو