به نقل از اطلاعات آنلاین از Science Advances، صدها متر زیر یک صفحه یخی شناور در قطب جنوب، یک ربات نارنجی روشن در حال سفر در مکانی بود که کشتی ها، ماهواره ها و GPS نمی توانستند به آن دسترسی پیدا کنند. این زیردریایی خودکار هفت متری که نامش ران (Ran) است، مسیرهای از پیش برنامه ریزی شده را در زیر صفحه یخی داتسون بدون تماس مداوم با کشتی تحقیقاتی بالای آن دنبال کرد. به محض ورود به حفره یخی، تیم تحقیقاتی فقط می توانست منتظر بازگشت آن باشد.

در طول عملیات میدانی 2022، ران 27 روز را صرف بررسی حفره زیر داتسون در غرب قطب جنوب کرد. در مجموع بیش از 1000 کیلومتر سفر کرد و به 17 کیلومتر زیر قفسه یخی رسید و از سونار رو به بالا استفاده کرد و در عین حال جریان ها، دما و شوری را نیز اندازه گیری کرد. برخی از ماموریت های آن بیش از 24 ساعت زیر یخی با ضخامت تقریبی 200 تا 500 متر طول کشید.

آنا والین ، استاد اقیانوس شناسی در دانشگاه گوتنبرگ، این کار را در کنار محققانی از همکاری بین المللی یخچال های طبیعی توایتس و موسسات همکار رهبری کرد. هدف آنها مشاهده مستقیم زیر یخ، به جای تکیه بر سرنخ های سطحی بود. در ژانویه 2024، تیم برای تکرار بررسی ها بازگشت، اما ران تنها یک شیرجه را انجام داد قبل از اینکه دوباره به سطح زمین بازگردد.

داده های 2022 جزییاتی را آشکار کرد که سطح نمی توانست نشان دهد. سونار چند پرتوی ران، شش نقشه با وضوح بالا تهیه کرد که حدود 140 کیلومتر مربع از پایه یخ را پوشش می داد و تراس ها، کانال ها، شکستگی ها، مناطق فرسایش یافته صاف و سازندهای قبلاً ناشناخته را آشکار می کرد.

در مناطق شرقی و مرکزی، پایه یخ شامل تراس های مسطحی با عرض حدود 200 تا 2000 متر بود که با سطوح شیب دار تقریباً 0.5 تا 5 متر ارتفاع هم مرز بودند. برخی از تراس ها چندین سطح تشکیل داده بودند و گروه هایی با برجستگی 5 تا 40 متر داشتند. محققان این الگوها را به ذوب آهسته تر، همرفت و نفوذ گاه به گاه آب گرم تر مرتبط دانستند.

منطقه غربی بسیار متفاوت به نظر می رسید. سطح زیرین آن صاف تر و فرسایش بیشتری داشت و تیم، خوشه هایی از شکاف های قطره ای شکل را ثبت کرد که از سطح قابل مشاهده نبودند. در میان واضح ترین نمونه ها، این مطالعه میانگین عرض 68 متر را اندازه گیری کرد که عرض هر کدام از 20 تا 170 متر متغیر بود.

اندازه گیری های زیر داتسون، جریان های آهسته ای با سرعت حدود 0.01 تا 0.04 متر بر ثانیه را در مناطق مرکزی و شرقی نشان داد. با این حال، در غرب، یک جریان خروجی غنی از آب مذاب به سرعت هایی تا 0.25 متر بر ثانیه رسید. این جریان سریع تر با منطقه ای مطابقت داشت که در آن نرخ ذوب پایه مشاهده شده به حدود 15 متر در سال می رسید.

تیم واهلین دریافت که تلاطم ناشی از برش و مخلوط های گرم آب عمیق دایره ای قطبی اصلاح شده با ذوب سریع مشاهده شده در جریان خروجی غربی سازگار است. ویژگی های قطره ای فقط در این منطقه با سرعت بالا ظاهر شدند. محققان اظهار داشتند که اصطکاک و چرخش زمین ممکن است جریان را در یک لایه مرزی به ضخامت 5 تا 15 متر تغییر دهد و به ایجاد اشکال نامتقارن کمک کند.

قطرات اشکی تنها علائم حک شده در فلات قاره نبودند. ران همچنین شکستگی های تمام ضخامت را نقشه برداری کرد که برخی از آنها گسترش و فرسایش در پایه های خود را نشان می دادند. سوابق ماهواره ای شرح داده شده در این تحقیق نشان داد که قدیمی ترین شکستگی ها در یک منطقه بررسی شده در دهه 1990 در سطح قابل مشاهده بودند؛ در حالی که شکستگی های جوان تر هنگام نقشه برداری تنها حدود دو تا پنج سال قدمت داشتند.

یک مطالعه جداگانه که در سال 2025 در مجله علوم اقیانوس منتشر شد، نمای دیگری از آب زیر داتسون ارائه داد. مارن الیزابت ریشتر از دانشگاه ایست آنجلیا و همکارانش از یک وسیله نقلیه AutoSub Long Range برای جمع آوری بیش از 100 کیلومتر از داده های مسیر غواصی در بستر دریا، از جمله اندازه گیری سرعت جریان و اختلاط آشفته، استفاده کردند. نتایج آنها تغییرات شدید در اختلاط در سراسر حفره را به جای یک الگوی یکنواخت نشان داد.

آن مطالعه، داتسون را در تاریخ گسترده تر ذوب یخ در غرب قطب جنوب قرار داد. نویسندگان با استناد به تحلیل موازنه جرم در سال 2019 به رهبری اریک ریگنات از دانشگاه کالیفرنیا، ایروین، گزارش دادند که داتسون حدود 0.6 میلی متر در افزایش میانگین جهانی سطح دریا بین سال های 1979 تا 2017 نقش داشته است. آن ها همچنین خاطرنشان کردند که آب های عمیق گرم می توانند وارد حفره شده و به خطوط زمینی عمیق برسند.

فرصت مقایسه مستقیم ویژگی های نقشه برداری شده با یک بررسی بعدی در فوریه 2024 به پایان رسید. در طول آخرین ماموریت برنامه ریزی شده ران، این وسیله نقلیه نتوانست به نقطه ملاقات خود در زیر داتسون بازگردد. جستجوها با استفاده از ابزارهای صوتی، هلیکوپتر و پهپادها هیچ اثری از آن پیدا نکردند و اعتقاد بر این است که زیردریایی در اعماق قفسه یخی باقی مانده است.

این از دست رفتن، بررسی سال 2022 ران را به دقیق ترین رکورد ران از این منطقه پنهان تبدیل کرد. این مطالعه نشان داد که همرفت، تلاطم، نفوذ آب گرم، شکستگی ها و جریان لایه مرزی، همگی می توانند آثار فیزیکی متفاوتی را در یک قفسه یخی به جا بگذارند. شش منطقه نقشه برداری شده تا 17 کیلومتر در حفره قفسه یخی داتسون امتداد داشتند.