برخی مقام‌های ارشد دفاعی هشدار داده‌اند که اگر آمریکا عملیات زمینی علیه ایران را آغاز کند، تهران ممکن است به کشورهای همسایه حمله کند. با این حال، اظهارات اخیر ترامپ نشان می‌دهد که او در حال حاضر تمایل چندانی به اعزام نیروهای زمینی به ایران ندارد.

به گزارش اقتصادنیوز، دونالد ترامپ، رییس‌جمهور آمریکا، برای نخستین بار به‌صراحت اعلام کرد که قصد ندارد از سلاح هسته‌ای علیه ایران استفاده کند. با این حال، او احتمال استفاده از قدرتمندترین بمب غیرهسته‌ای آمریکا، موسوم به «مادر همه بمب‌ها»، را رد نکرده است؛ موضوعی که می‌تواند نشانه‌ای از احتمال تشدید دوباره درگیری‌ها در هفته‌های آینده باشد.

الجزیره در گزارشی نوشت: ترامپ در گفت‌وگویی که روز پنجشنبه در وب‌سایت خبری محافظه‌کار نیوزمکس منتشر شد، گفت واشنگتن نیازی به استفاده از سلاح هسته‌ای ندارد. او در عین حال تأکید کرد که بمب سنگین و ویرانگر جی‌بی‌یو 43، معروف به «مادر همه بمب‌ها»، یک سلاح هسته‌ای نیست.

اظهارات رییس‌جمهور آمریکا در شرایطی مطرح می‌شود که گزارش‌های رسانه‌های آمریکایی از بررسی احتمال استفاده از این بمب علیه ایران حکایت دارند. این اظهارات همچنین در بحبوحه گمانه‌زنی‌ها درباره احتمال آغاز مرحله تازه‌ای از جنگ، به‌ویژه پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا در سوم نوامبر، مطرح شده است.

در ادامه، مهم‌ترین نکات درباره اظهارات ترامپ، ویژگی‌های بمب مادر همه بمب‌ها و سناریوهای احتمالی حمله دوباره آمریکا به ایران را مرور می‌کنیم.

ترامپ درباره حمله دوباره به تأسیسات هسته‌ای ایران چه گفت؟

ترامپ در گفت‌وگو با نیوزمکس احتمال حمله دوباره آمریکا به تاسیسات هسته‌ای ایران را مطرح کرد. یکی از اهداف احتمالی چنین حمله‌ای می‌تواند کوه کلنگی باشد؛ منطقه‌ای که گمان می‌رود ایران تاسیسات هسته‌ای خود را در اعماق لایه‌های گرانیتی آن پنهان کرده باشد.

رییس‌جمهور آمریکا در این مصاحبه استفاده از سلاح هسته‌ای، از جمله تسلیحات هسته‌ای تاکتیکی، را رد کرد.

او گفت: «من از سلاح هسته‌ای استفاده نمی‌کنم. نیازی به این کار نداریم. ما بزرگ‌ترین قدرت هسته‌ای جهان هستیم.»

ترامپ همچنین درباره گزارش شبکه سی‌ان‌ان مبنی بر بررسی احتمال استفاده از بمب جی‌بی‌یو 43 علیه ایران توضیح داد که این بمب هسته‌ای نیست.

او در پاسخ به پرسشی درباره اینکه آیا این بمب را می‌توان نوعی سلاح هسته‌ای تاکتیکی دانست، بار دیگر بر غیرهسته‌ای بودن آن تاکید کرد.

ترامپ گفت: «مادر همه بمب‌ها هسته‌ای نیست. اصلا هسته‌ای نیست. این فقط یک بمب بسیار بزرگ است.»

با این حال، او حاضر نشد مشخص کند که آیا مجوز استفاده از این بمب در حمله احتمالی به ایران را صادر کرده است یا خیر.

ترامپ همچنین احتمال ازسرگیری حملات در آینده نزدیک را مطرح کرد. به گفته او، آمریکا نمی‌تواند در شرایط کنونی جنگ را پایان دهد، زیرا باید اطمینان حاصل کند که ایران قادر به ساخت سلاح هسته‌ای نخواهد بود.

رییس‌جمهور آمریکا مدعی شد که اگر ایران به سلاح هسته‌ای دست پیدا کند، به‌سرعت از آن استفاده خواهد کرد. او گفت: «به نظر من، اگر آنها چنین سلاحی داشتند، بلافاصله از آن استفاده می‌کردند.»

ترامپ بار دیگر تاکید کرد که جنگ، چه از مسیر نظامی و چه از طریق دیپلماسی، «خیلی زود» پایان خواهد یافت و پس از آن قیمت نفت کاهش پیدا می‌کند.

او در پاسخ به پرسشی درباره احتمال اعزام نیروهای زمینی آمریکا به ایران نیز گفت: «نه، چنین چیزی را نمی‌بینم. فکر نمی‌کنم چنین اتفاقی بیفتد.»

ترامپ پیش‌تر احتمال اعزام نیروهای زمینی را مطرح کرده بود؛ اقدامی که به اعتقاد تحلیلگران می‌تواند برای نظامیان آمریکایی بسیار پرهزینه باشد، زیرا بخش‌هایی از ایران دارای جغرافیای کوهستانی و دشوار برای عملیات نظامی هستند.

مادر همه بمب‌ها چیست و چه قدرت تخریبی دارد؟

بمب جی‌بی‌یو 43 بی، با نام رسمی «مهمات انفجاری عظیم در حمله هوایی» و نام اختصاری موآب (MOAB)، یکی از قدرتمندترین بمب‌های متعارف ارتش آمریکا است. این سلاح به دلیل قدرت انفجاری بسیار زیاد، به «مادر همه بمب‌ها» شهرت پیدا کرده است.

این بمب حدود 8500 کیلوگرم مواد منفجره حمل می‌کند و وزن کلی آن به حدود 9800 کیلوگرم می‌رسد؛ یعنی تقریباً به اندازه وزن چهار خودروی سواری. طول این بمب نیز اندکی بیش از 9 متر است.

ابعاد بزرگ آن باعث شده است که بمب‌افکن‌های رادارگریز امکان حمل این سلاح را نداشته باشند. در نتیجه، برای انتقال و رهاسازی آن باید از هواپیماهای ترابری بزرگ، مانند لاکهید سی-130 هرکولس، استفاده شود.

این بمب به‌گونه‌ای طراحی شده است که چند متر بالاتر از سطح زمین منفجر شود. انفجار آن می‌تواند موجی بسیار شدید ایجاد کند و به ساختمان‌ها و سازه‌های مستحکم در محدوده‌ای با شعاع حدود یک کیلومتر آسیب بزند.

بر اساس اطلاعات منتشرشده از سوی نیروی هوایی آمریکا، در آزمایش‌های این سلاح، ابر قارچی ناشی از انفجار آن از فاصله 32 کیلومتری نیز قابل مشاهده بوده است.

الیاس مگنیه، تحلیلگر نظامی و تسلیحاتی مستقر در بروکسل، درباره قدرت این بمب گفت که حجم بالای مواد منفجره آن می‌تواند موج انفجاری ویرانگری علیه نیروهای مستقر در فضای باز، تجهیزات نظامی و سازه‌های آسیب‌پذیر ایجاد کند.

به گفته او، هدف اصلی این سلاح ایجاد موج انفجاری بسیار قدرتمند در سطحی گسترده است.

با این حال، مگنیه درباره میزان کارآمدی این بمب علیه تأسیسات هسته‌ای مدفون در اعماق زمین تردید دارد. به گفته این تحلیلگر، استفاده از یک بمب قدرتمند با اثر تخریبی گسترده در سطح زمین، لزوما به معنای نابودی تأسیساتی نیست که در عمق زیاد و زیر لایه‌های ضخیم سنگی قرار دارند.

او همچنین خاطرنشان کرد که شرایط جغرافیایی ایران می‌تواند دسترسی هواپیماهای ترابری بزرگ به برخی مناطق را دشوار کند.

ترامپ پیش‌تر درباره استفاده از سلاح هسته‌ای علیه ایران چه گفته بود؟

ترامپ پیش از این به‌صراحت از تصمیم خود برای استفاده از سلاح هسته‌ای علیه ایران سخن نگفته بود، اما هیچ‌گاه نیز به‌طور قطعی احتمال استفاده از چنین سلاحی را رد نکرده بود.

در روزهای ابتدایی جنگ آمریکا و اسراییل علیه ایران، اظهارات تند و تهدیدهای مکرر ترامپ باعث شد گمانه‌زنی‌ها درباره احتمال استفاده واشنگتن از سلاح هسته‌ای افزایش پیدا کند.

برای نمونه، در ماه آوریل و هم‌زمان با اعمال محدودیت از سوی ایران بر تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز، ترامپ در شبکه اجتماعی تروث سوشال تهدید کرد که در صورت نپذیرفتن توافق صلح و بازگشایی تنگه، «یک تمدن کامل امشب نابود خواهد شد و دیگر هرگز بازنخواهد گشت».

او همچنین زیرساخت‌های ایران را تهدید کرد و از آغاز کارزاری برای بمباران نیروگاه‌ها و پل‌ها سخن گفت؛ کارزاری که به گفته او، می‌توانست هر دو هدف را در قالب یک عملیات در بر بگیرد.

بسیاری از کارشناسان این اظهارات را تهدیدی با ابعاد ویرانگر و حتی اشاره‌ای غیرمستقیم به احتمال استفاده از سلاح هسته‌ای ارزیابی کردند. با این حال، این تهدیدها نتوانست ایران را به پذیرش خواسته‌های واشنگتن وادار کند.

ترامپ در هفته‌های بعد تا حدی از لحن تهاجمی خود فاصله گرفت، اما ماه گذشته در نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک بار دیگر گفت که آمریکا می‌تواند ایران را «نابود کند».

او همچنین در همان نشست ابراز امیدواری کرد که پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، زمینه برای دستیابی به توافق فراهم شود.

سلاح هسته‌ای تاکتیکی چیست و چه تفاوتی با سلاح هسته‌ای راهبردی دارد؟

سلاح‌های هسته‌ای تاکتیکی برای استفاده در میدان نبرد طراحی شده‌اند و از نظر قدرت انفجاری معمولا کوچک‌تر از سلاح‌های هسته‌ای راهبردی هستند؛ تسلیحاتی که هدف اصلی آنها ایجاد ویرانی گسترده و ضربه زدن به توان نظامی و زیرساخت‌های حیاتی دشمن است.

با این حال، کوچک‌تر بودن قدرت انفجاری یک سلاح هسته‌ای به معنای محدود بودن پیامدهای آن نیست. کارشناسان هشدار می‌دهند که اصطلاح «تاکتیکی» می‌تواند درباره میزان خطر این تسلیحات تصور نادرستی ایجاد کند.

قدرت انفجاری این سلاح‌ها می‌تواند از حدود 0.3 تا 50 کیلوتن تی‌ان‌تی متغیر باشد و آثار انفجار آنها، بسته به نوع سلاح و شرایط محیطی، در محدوده‌ای گسترده احساس شود.

برای مقایسه، آمریکا در سال 1945 بمبی هسته‌ای با قدرت انفجاری حدود 15 کیلوتن بر شهر هیروشیما انداخت؛ قدرتی که در محدوده قدرت برخی تسلیحات هسته‌ای تاکتیکی قرار می‌گیرد.

آمریکا، روسیه و کره شمالی از جمله کشورهایی هستند که تسلیحات هسته‌ای تاکتیکی در زرادخانه خود دارند. با این حال، تاکنون هیچ کشوری از این نوع سلاح در میدان نبرد استفاده نکرده است.

این تسلیحات برخلاف برخی دیگر از انواع سلاح‌های کشتار جمعی، مشمول یک معاهده بین‌المللی اختصاصی و جامع برای ممنوعیت یا محدودسازی مستقیم خود نیستند و چارچوب حقوقی حاکم بر آنها همچنان با محدودیت‌هایی روبه‌رو است.

حمله احتمالی بعدی آمریکا به ایران چه شکلی خواهد داشت؟

با توجه به اینکه ترامپ احتمال استفاده از بمب مادر همه بمب‌ها را رد نکرده است، برخی تحلیلگران احتمال می‌دهند که آمریکا در مرحله بعدی جنگ، کارزار گسترده دیگری از حملات هوایی علیه تأسیسات هسته‌ای و مراکز دفاعی ایران به راه بیندازد.

یکی از اهداف احتمالی این حملات می‌تواند منطقه کوه کلنگی باشد؛ منطقه‌ای که به دلیل احتمال استقرار تاسیسات زیرزمینی، در کانون گمانه‌زنی‌ها درباره اهداف نظامی آمریکا قرار گرفته است. 

در کنار حملات هوایی، واشنگتن می‌تواند محاصره دریایی بنادر ایران را ادامه دهد و برای عبور کشتی‌های تجاری از تنگه هرمز، اسکورت نظامی فراهم کند.

در مقابل، ایران هشدار داده است که در صورت تشدید حملات، زیرساخت‌های نفتی و دیجیتال کشورهای همسایه در منطقه خلیج فارس را هدف قرار خواهد داد. این تهدیدها در شرایطی مطرح شده‌اند که مراکز داده و زیرساخت‌های ارتباطی منطقه به یکی از موضوعات مهم نگرانی‌های امنیتی تبدیل شده‌اند.

برخی مقام‌های ارشد دفاعی نیز هشدار داده‌اند که اگر آمریکا عملیات زمینی علیه ایران را آغاز کند، تهران ممکن است به کشورهای همسایه حمله کند. با این حال، اظهارات اخیر ترامپ نشان می‌دهد که او در حال حاضر تمایل چندانی به اعزام نیروهای زمینی به ایران ندارد.

ترامپ در مراحل ابتدایی جنگ احتمال اعزام نیرو برای دستیابی به حدود 400 کیلوگرم «کیک زرد» را مطرح کرده بود؛ ماده‌ای مرتبط با فرایند تولید سوخت هسته‌ای که واشنگتن و تل‌آویو مدعی‌اند ایران آن را در زیر زمین پنهان کرده است.

همچنین تماس‌های تلفنی ترامپ با گروه‌های شبه‌نظامی کرد مخالف ایران در ماه مارس، گمانه‌زنی‌هایی را درباره احتمال همکاری واشنگتن با این گروه‌ها برای پیشبرد عملیات زمینی ایجاد کرد. با این حال، چنین سناریویی در آن مقطع عملی نشد.

در مجموع، اظهارات تازه ترامپ دو پیام متفاوت دارد؛ از یک سو، او برای نخستین بار استفاده از سلاح هسته‌ای علیه ایران را صریحاً رد کرده است؛ از سوی دیگر، همچنان احتمال استفاده از یک بمب متعارف بسیار قدرتمند و آغاز حملات تازه را باز گذاشته است. به همین دلیل، پایان جنگ از مسیر دیپلماسی همچنان در کنار احتمال تشدید نظامی قرار دارد و مشخص نیست واشنگتن در هفته‌های آینده کدام مسیر را انتخاب خواهد کرد.